بازار شعله‌ور شد: اعتراضات ایران علیه تورم، فساد و حکومتی که صدای مردم را نادیده می‌گیرد

 

بازار شعله‌ور شد: اعتراضات ایران علیه تورم، فساد و حکومتی که صدای مردم را نادیده می‌گیرد

مهرنوش رهام

اعتراضات اخیر در ایران، بار دیگر نشان داد که خشم عمومی نسبت به ناکارآمدی اقتصادی و سرکوب سیاسی می‌تواند به سرعت شعله‌ور شود. این دور تازهٔ اعتراضات در ابتدا با اعتصاب و بستن مغازه‌های بازاریان در بازار بزرگ تهران و دیگر شهرها آغاز شد؛ جایی که تورم افسارگسیخته، سقوط ارزش پول ملی و کمبود کالاهای اساسی زندگی روزمرهٔ مردم را تحت فشار شدید قرار داده است. کسبه و بازاریان، نمایندگان مستقیم خشم عمومی، اولین گروهی بودند که واکنش خود را نشان دادند و به حکومت پیام آشکاری دادند: مشکلات اقتصادی، بیش از آن است که با سیاست‌های جعلی یا روایت‌های رسمی پنهان شود.

بازار ایران تنها قلب اقتصاد کشور نیست؛ بلکه فضایی برای تبادل نظر، شبکه‌سازی اجتماعی و نقد پنهان حکومت است. تعطیلی مغازه‌ها و اعتصاب گستردهٔ کسبه، نماد قدرت جمعی و ارادهٔ مردم برای اعتراض بود و به سرعت زنجیرهٔ اعتراض را در دیگر شهرها و محلات گسترش داد. این الگو نشان می‌دهد که اعتراضات در ایران ریشه در معیشت و فشار اقتصادی دارد و بازار، اولین شاخص شدت نارضایتی مردم است.

اعتراضات بازار تهران و سایر شهرها، علاوه بر بعد اقتصادی، بعد اجتماعی و سیاسی عمیقی دارد. این حرکت نشان می‌دهد که حتی در ساختارهای سرکوب شده، فضای عمومی برای بیان نارضایتی موجود است و مردم به دنبال ابزاری می‌گردند تا صدای خود را شنیده و فشار بر حکومت افزایش یابد. حرکت بازار، نماد قدرت جمعی شهروندان و عدم پذیرش روایت رسمی حکومت است؛ جایی که نظام کنترل خود را بر زندگی مردم از دست داده و حتی کوچک‌ترین فشار اقتصادی می‌تواند به بحران بزرگ اجتماعی تبدیل شود.

پس از آغاز اعتراضات بازار، این حرکت به تدریج به خیابان‌ها، محلات شهری و دیگر شهرها تسری یافت. اعتراضات با شعارهای اقتصادی آغاز شد، اما به سرعت ابعاد اجتماعی و سیاسی پیدا کرد و شامل مطالبات گسترده‌تر درباره آزادی بیان، حق تجمع و اصلاح ساختارهای حکومتی شد. تحلیلگران حقوق بشری می‌گویند که گسترش طبیعی اعتراضات، نتیجهٔ تجمع فشارهای اقتصادی، بی‌پاسخ‌گذاشتن حکومت و سرکوب مداوم حقوق اساسی مردم است.

پیامدهای اقتصادی و سیاسی این اعتراضات نیز چشمگیر است. تعطیلی بازار و کاهش فعالیت‌های اقتصادی، فشار بر نظام مالی و عرضه کالاها را تشدید کرده و توان دولت در مدیریت بحران اقتصادی را محدود ساخته است. هم‌زمان، گسترش اعتراضات به دیگر گروه‌های اجتماعی و شهرها نشان می‌دهد که جامعهٔ ایرانی در بسیاری حوزه‌ها از جمله بازار، مدارس، دانشگاه‌ها و شبکه‌های اجتماعی، ظرفیت بسیج و مقاومت جمعی بالایی دارد.

علاوه بر این، اعتراضات اخیر نشان داد که دولت و نهادهای حکومتی در مدیریت بحران اقتصادی ناتوان‌اند. سقوط ارزش ریال، کمبود کالاهای اساسی، افزایش هزینه‌های انرژی و گرانی اجاره‌خانه، همه و همه سبب شدند شهروندان به صراحت خشم خود را ابراز کنند. این موضوع تأکید می‌کند که اعتراضات اقتصادی، تنها اعتراض به یک سیاست یا یک گروه نیست، بلکه اعتراض به کل ساختار ناکارآمد حکومتی است که نتوانسته امنیت اقتصادی و معیشتی مردم را تأمین کند.

از منظر اجتماعی، این اعتراضات باعث تقویت همبستگی شهروندان و شبکه‌های محلی شد. بازاریان و کسبه، معلمان، دانشجویان و کارگران، هر یک به شکل مستقل اما هماهنگ، در ابعاد مختلف این جنبش شرکت کردند. این امر نشان می‌دهد که نارضایتی عمومی در ایران به شدت عمیق شده و دیگر محدود به یک طبقه یا منطقه نیست. مردم، با آگاهی از عدم پاسخگویی حکومت، از هر فرصت برای ابراز اعتراض و فشار بر نهادها استفاده کردند و بازار تنها نقطهٔ شروع این موج بود.

به‌طور خلاصه، آغاز اعتراضات از بازار تهران و سایر شهرها، نه یک اتفاق تصادفی، بلکه نتیجهٔ منطقی انباشته شدن فشار اقتصادی، بی‌اعتمادی اجتماعی و ناکارآمدی سیاست‌های حکومتی است. این روند نشان می‌دهد که در شرایطی که مردم احساس می‌کنند صدای آن‌ها نادیده گرفته شده، کوچک‌ترین جرقهٔ اقتصادی می‌تواند باعث انفجار خشم عمومی شود. بازار به‌عنوان مرکز فیزیکی و اجتماعی کشور، تنها نقطهٔ آغاز این انفجار نبود، بلکه نشانگر عمق نارضایتی و میزان آسیب‌پذیری نظام اقتصادی و اجتماعی ایران نیز بود.