پیمان ابراهیم: صلح مشروط یا تغییر نقشه قدرت در خاورمیانه؟

 

پیمان ابراهیم: صلح مشروط یا تغییر نقشه قدرت در خاورمیانه؟

پیمان ابراهیم (Abraham Accords) توافق‌نامه‌ای است که در سال ۲۰۲۰ بین اسرائیل و چند کشور عربی امضا شد و به عنوان گامی تاریخی در عادی‌سازی روابط در خاورمیانه معرفی شد. نام این پیمان برگرفته از حضرت ابراهیم (ع) است، نماد ریشه‌های مشترک دینی یهودیت، مسیحیت و اسلام. با این حال، پیمان ابراهیم بیش از صلح، یک تحول ژئوپولیتیک، اقتصادی و امنیتی به شمار می‌رود.

کشورهای امضاکننده و انگیزه‌ها

امارات متحده عربی:
امارات اولین کشور خلیج فارس بود که با اسرائیل رابطه رسمی برقرار کرد. انگیزه‌های اصلی امارات شامل دسترسی به فناوری‌های نظامی و جاسوسی اسرائیل، خرید جنگنده‌های F-35، و تقویت جایگاه قدرت در برابر نفوذ ایران و ترکیه بود. نتیجه این توافق، افزایش قدرت اقتصادی و نظامی امارات بود، اما محبوبیت آن در میان مردم عرب کاهش یافت.

بحرین:
بحرین کشور کوچکی است که شدیداً به عربستان وابسته است. انگیزه بحرین بیشتر شامل فشار عربستان و حمایت امنیتی آمریکا بود. نتیجه این توافق، برقراری رابطه رسمی با اسرائیل بود، اما همکاری اقتصادی و نظامی محدود باقی ماند.

سودان:
سودان بعد از سقوط عمرالبشیر در بحران اقتصادی شدیدی قرار داشت. آمریکا به سودان گفت در صورت برقراری روابط با اسرائیل، از لیست کشورهای حامی تروریسم خارج می‌شود و کمک مالی دریافت خواهد کرد. بنابراین، سودان با اکراه پذیرفت. توافق بیشتر جنبه سیاسی داشت و هنوز سطح عملیاتی محدودی دارد.

مراکش:
مراکش در ازای پیوستن به پیمان ابراهیم، حاکمیت خود بر صحرای غربی را از سوی آمریکا به رسمیت شناخته شد. در نتیجه، مراکش بیشترین امتیاز سیاسی را گرفت و روابط دیپلماتیک خود با اسرائیل را بازسازی کرد.

عربستان سعودی:
عربستان هنوز رسماً به پیمان نپیوسته، اما مذاکرات غیررسمی و گام‌های مقدماتی وجود دارد. شرط عربستان برای پیوستن، حل مسئله فلسطین در چارچوب پیمان است.

کشورهای عربی که پیمان ابراهیم را امضا نکردند یا هنوز نپیوسته‌اند

عربستان سعودی:

هنوز رسماً پیمان را امضا نکرده است.

شرط اصلی عربستان برای پیوستن، حل مسئله فلسطین است.
مذاکرات غیررسمی و همکاری‌های پشت‌پرده با اسرائیل و آمریکا جریان دارد.

عمان:

هیچ امضایی انجام نداده، اما به عنوان یک میانجی دیپلماتیک فعال است.

هدف عمان حفظ توازن و عدم تحریک ایران و کشورهای خلیج فارس است.

قطر:

به پیمان نپیوسته و روابط خود با اسرائیل را محدود و غیررسمی نگه داشته است.

هدف قطر حفظ نقش خود در حمایت از فلسطین و همزمان تعامل اقتصادی محدود با اسرائیل است.

عراق، لبنان، الجزایر، یمن و سایر کشورها:

امضایی انجام نداده‌اند و غالباً مخالفت خود را با عادی‌سازی روابط با اسرائیل اعلام کرده‌اند.

دلایل شامل فشار افکار عمومی، حمایت از فلسطین و وابستگی‌های امنیتی و سیاسی به ایران یا گروه‌های منطقه‌ای است.

اهداف پیمان ابراهیم

عادی‌سازی روابط دیپلماتیک، اقتصادی و امنیتی بین اسرائیل و کشورهای عربی.

گسترش همکاری‌های تجاری، علمی و فناوری.

ایجاد ائتلاف منطقه‌ای برای مقابله با تهدیدات مشترک، به ویژه ایران.

نقش و اهداف ایالات متحده

ایالات متحده آمریکا نقش معمار اصلی پیمان ابراهیم را ایفا کرد و اهداف آن شامل موارد زیر بود:

1. تقویت متحدان خود در منطقه: افزایش نفوذ و قدرت متحدان آمریکا (اسرائیل، امارات، بحرین) و فشار بر ایران.
2. تثبیت نظم منطقه‌ای به نفع واشنگتن: ایجاد ائتلاف جدید و تثبیت نقش آمریکا به عنوان معمار نظم سیاسی و امنیتی منطقه.
3. ایجاد فرصت‌های اقتصادی و امنیتی: فراهم کردن همکاری‌های تجاری، فناوری و نظامی که منافع اقتصادی شرکت‌های آمریکایی و قدرت نظامی اسرائیل را افزایش داد.
4. مهار ایران و فشار بر برنامه‌های منطقه‌ای آن: ایجاد بازدارندگی مستقیم در برابر ایران و افزایش هزینه‌های استراتژیک آن برای نفوذ منطقه‌ای.

واکنش و سیاست ایران

ایران پیمان ابراهیم را یک توطئه آمریکایی-صهیونیستی علیه خاورمیانه و فلسطین دانست و آن را «خیانت به فلسطین» نامید.

اقدامات ایران شامل:

1. تقویت روابط با کشورهای غیرعضو پیمان مانند قطر، عراق و عمان.
2. همکاری نظامی با سوریه و حزب‌الله لبنان.
3. حمایت از حوثی‌ها در یمن و گروه‌های مقاومت فلسطینی.
4. جنگ رسانه‌ای و ایدئولوژیک و نامیدن پیمان به عنوان «پیمان خیانت».

پیامدها: این اقدامات باعث افزایش تهدیدهای امنیتی و سایبری متقابل با اسرائیل شد.

خط زمان واکنش ایران به پیمان ابراهیم (۲۰۲۰ تا امروز)

سپتامبر ۲۰۲۰: امضای پیمان ابراهیم بین اسرائیل، امارات و بحرین. ایران پیمان را محکوم کرد و آن را «خیانت به فلسطین» نامید.
اواخر ۲۰۲۰: تقویت روابط با کشورهای غیرعضو پیمان و حمایت از گروه‌های مقاومت فلسطینی و حزب‌الله.

۲۰۲۱: افزایش تهدیدهای سایبری متقابل بین ایران و اسرائیل و حملات اطلاعاتی.

۲۰۲۲: فشار نظامی غیرمستقیم از طریق حوثی‌ها و بررسی حضور اسرائیل در مرزهای نزدیک به ایران.

۲۰۲۳: تشدید جنگ رسانه‌ای و دیپلماتیک، تلاش برای جلب حمایت کشورهای بیشتر علیه پیمان.

۲۰۲۴ تا امروز: ادامه فشارها و ایجاد ائتلاف‌های جدید برای متوازن کردن قدرت منطقه‌ای.

تأثیر پیمان ابراهیم بر نقشه قدرت و درگیری‌ها

تغییر توازن قدرت:
اسرائیل و کشورهای امضاکننده قدرتمندتر شدند و ایران تحت فشار قرار گرفت. حضور اسرائیل نزدیک به خلیج فارس و همکاری با کشورهای عربی باعث شد ایران استراتژی‌های دفاعی خود را تغییر دهد و هزینه بیشتری برای حفظ نفوذ منطقه‌ای خود بدهد.

تأثیر بر فلسطین:
پیمان ابراهیم عملاً فلسطین را به حاشیه برد. کشورهای عربی بدون فشار جدی برای تشکیل کشور مستقل فلسطین، روابط خود با اسرائیل را عادی کردند.

پیامدهای جهانی:
آمریکا نفوذ و نقش خود را در منطقه تثبیت کرد و تبدیل به معمار نظم جدید شد. تجارت، سرمایه‌گذاری و گردشگری میان کشورهای پیمان افزایش یافت و کشورهای کوچک‌تر مانند بحرین و سودان از نظر دیپلماتیک وزن بیشتری پیدا کردند.

تأثیر بر جنگ‌ها و درگیری‌ها:
اسرائیل توانست با آرامش بیشتر عملیات نظامی علیه گروه‌های فلسطینی را انجام دهد. ایران و متحدانش در یمن و سوریه استراتژی‌های مقابله‌ای خود را گسترش دادند. همچنین جنگ‌های نیابتی، سایبری و حملات اطلاعاتی شدت گرفت.

جمع‌بندی

پیمان ابراهیم نشان می‌دهد که در خاورمیانه، صلح رسمی بدون تعهد به حل مسئله فلسطین، بیشتر به توافقات سیاسی، اقتصادی و امنیتی میان قدرت‌ها شباهت دارد تا صلح واقعی و پایدار. این پیمان، اسرائیل و متحدانش را قدرتمندتر کرده، ایران را تحت فشار قرار داده و فلسطین را به حاشیه رانده است، در حالی که آمریکا نقش معمار نظم جدید منطقه‌ای را تثبیت کرده است.